





Sơ cứu khi bị điện giật là kiến thức mà mọi gia đình nên nắm, vì thời gian phản ứng trong vài phút đầu quyết định phần lớn khả năng sống sót của nạn nhân. Điều nguy hiểm nhất trong thực tế lại là phản xạ bản năng: thấy người thân bị giật liền lao vào kéo ra bằng tay không, khiến người cứu trở thành nạn nhân thứ hai và không còn ai gọi cấp cứu. Bài viết trình bày trình tự sơ cứu đúng theo nguyên tắc an toàn cho người cứu trước, cách ngắt nguồn điện nhanh nhất trong nhà, những việc tuyệt đối không được làm, cùng các biện pháp phòng ngừa từ hệ thống điện mà đội kỹ thuật Hoàng Phát Lighting luôn khuyến nghị khi khảo sát công trình dân dụng.
Nguyên tắc số một: KHÔNG chạm vào nạn nhân khi chưa chắc chắn nguồn điện đã được ngắt. Cơ thể nạn nhân đang mang điện; chạm tay trần vào sẽ khiến bạn bị giật theo và mất luôn cơ hội cứu người.
TRẢ LỜI NHANH — TRÌNH TỰ SƠ CỨU

Sơ cứu khi bị điện giật bước đầu tiên là ngắt nguồn điện tại aptomat
Ngắt nguồn là việc đầu tiên vì chừng nào dòng điện còn chạy qua cơ thể, nạn nhân vẫn tiếp tục bị tổn thương và mọi nỗ lực tiếp cận đều nguy hiểm cho người cứu. Dòng điện xoay chiều còn gây co cứng cơ, khiến nạn nhân không thể tự buông tay khỏi vật mang điện, đây là lý do nhiều người bị giữ chặt vào nguồn điện cho tới khi có người ngắt nguồn.
Thêm một yếu tố ít người biết: da ẩm làm điện trở cơ thể giảm mạnh, nghĩa là cùng một điện áp sẽ tạo dòng qua người lớn hơn nhiều. Trong môi trường nhà tắm, nhà bếp hay ngoài trời sau mưa, mức độ nguy hiểm cao hơn hẳn so với điều kiện khô ráo. Điều đó cũng đúng với người cứu: chân trần trên sàn ướt biến bạn thành đường dẫn xuống đất rất tốt.
Đây chính là lý do mọi gia đình nên biết vị trí tủ điện và ý nghĩa từng aptomat trong đó. Việc dán nhãn rõ ràng cho từng nhánh trong tủ điện không chỉ giúp bảo trì thuận tiện mà còn có giá trị sinh mạng trong tình huống khẩn cấp. Hãy chỉ cho tất cả thành viên trong nhà, kể cả người lớn tuổi, biết aptomat tổng nằm ở đâu và gạt theo chiều nào.
Khi không thể ngắt nguồn, phải tách nạn nhân khỏi nguồn điện bằng vật cách điện khô, tuyệt đối không dùng tay trần và không dùng vật kim loại hay vật ẩm ướt. Nguyên tắc là tạo lớp cách điện giữa bạn và dòng điện, đồng thời cách ly bản thân khỏi mặt đất.
| Dùng được | Tuyệt đối không dùng | Lý do |
|---|---|---|
| Gậy gỗ khô, đòn tre khô | Thanh kim loại, ống nước | Kim loại dẫn điện, người cứu bị giật theo |
| Ghế nhựa khô, tấm gỗ khô | Vật ẩm, cây tươi còn nhựa | Ẩm và nhựa cây đều dẫn điện |
| Găng tay cao su khô | Găng vải, khăn ướt | Vải ướt dẫn điện tốt |
| Dây thừng khô để kéo | Dây xích, dây điện | Vật liệu dẫn điện |
| Đứng trên tấm ván, thảm cao su khô | Đứng chân trần trên nền ẩm | Nền ẩm tạo đường dẫn xuống đất |
Với đường dây điện cao thế bị đứt rơi xuống đất, tình huống hoàn toàn khác và không có biện pháp sơ cứu tại chỗ nào an toàn. Phải giữ khoảng cách xa, cảnh báo người xung quanh không lại gần, và gọi ngay đơn vị điện lực cùng cấp cứu. Điện cao thế có thể phóng qua không khí và tạo điện áp bước nguy hiểm trên mặt đất quanh điểm chạm.
Sau khi chắc chắn nạn nhân đã tách khỏi nguồn điện, việc tiếp theo là đánh giá nhanh ý thức và hô hấp, đồng thời bảo đảm cấp cứu đang trên đường tới. Điện giật có thể gây rối loạn nhịp tim ngay cả khi vết bỏng bên ngoài trông không nghiêm trọng.
Điều quan trọng cần nhớ là mọi trường hợp bị điện giật đều nên được đưa đi khám, kể cả khi nạn nhân tỉnh táo và cảm thấy bình thường. Dòng điện đi qua cơ thể có thể gây tổn thương bên trong không biểu hiện ngay, và rối loạn nhịp tim đôi khi xuất hiện muộn sau tai nạn. Đây là điểm khác biệt quan trọng giữa tai nạn điện và các chấn thương thông thường.

Tư thế nằm nghiêng an toàn khi sơ cứu người bị điện giật
Danh sách dưới đây tổng hợp các phản xạ sai lầm phổ biến, phần lớn xuất phát từ hoảng loạn hoặc từ kinh nghiệm truyền miệng thiếu cơ sở.
Riêng việc tạt nước là sai lầm rất nguy hiểm nhưng vẫn xuất hiện trong thực tế vì nhiều người nhầm với sơ cứu bỏng nhiệt. Nước dẫn điện và sẽ mở rộng đường dẫn tới người tạt nước, biến một nạn nhân thành nhiều nạn nhân.
Mức độ tổn thương do điện giật phụ thuộc chủ yếu vào cường độ dòng điện qua cơ thể, đường đi của dòng điện và thời gian tiếp xúc, chứ không đơn thuần vào điện áp. Đây là lý do điện dân dụng 220 V vẫn có thể gây tử vong dù nghe có vẻ không cao.
| Yếu tố | Ảnh hưởng | Ý nghĩa thực tế |
|---|---|---|
| Cường độ dòng qua người | Càng lớn càng nguy hiểm | Da ẩm làm dòng tăng mạnh ở cùng điện áp |
| Đường đi của dòng | Qua tim là nguy hiểm nhất | Tay này sang tay kia nguy hiểm hơn tay xuống chân |
| Thời gian tiếp xúc | Càng lâu càng nặng | Thiết bị chống rò cắt nhanh giúp giảm hậu quả |
| Tình trạng da và môi trường | Ẩm ướt nguy hiểm hơn nhiều | Nhà tắm, ngoài trời sau mưa rủi ro cao |
| Thể trạng nạn nhân | Trẻ em và người bệnh tim nhạy cảm hơn | Cần cẩn trọng hơn với nhóm này |
Trong các yếu tố trên, thời gian tiếp xúc là thứ mà hệ thống điện có thể can thiệp trực tiếp. Thiết bị chống rò được thiết kế để cắt mạch trong thời gian rất ngắn khi phát hiện dòng rò, và chính khoảng thời gian rút ngắn này là ranh giới giữa một cú giật gây hoảng sợ với một tai nạn nghiêm trọng. Đó là lý do thiết bị chống rò không phải tùy chọn mà là hạng mục bắt buộc.
Sơ cứu là biện pháp cuối cùng; phòng ngừa từ hệ thống điện mới là thứ giảm rủi ro tận gốc. Ba trụ cột phòng ngừa gồm thiết bị chống rò, hệ tiếp địa và chất lượng thiết bị đóng cắt cùng dây dẫn.
Với nhà có trẻ nhỏ, cần bổ sung các biện pháp riêng: dùng ổ cắm có màn chắn chống chọc vật lạ, bịt các ổ cắm không dùng đến, đi dây gọn không để dây điện vắt ngang lối đi, và dạy trẻ không nghịch thiết bị điện. Các công tắc ổ cắm nên lắp ở độ cao ngoài tầm với của trẻ nhỏ ở những khu vực có nguy cơ.

Phòng ngừa điện giật bằng thiết bị chống rò và dán nhãn tủ điện
Nếu chưa được huấn luyện, việc quan trọng nhất là gọi cấp cứu ngay và làm theo hướng dẫn qua điện thoại của nhân viên trực tổng đài, vì họ có thể hướng dẫn từng bước theo thời gian thực. Nhiều nơi hướng dẫn ép tim đơn giản cho người không chuyên. Đừng để nỗi sợ làm sai khiến bạn không làm gì cả, nhưng cũng nên ưu tiên gọi trợ giúp chuyên môn trước tiên.
Nên đi khám hoặc ít nhất theo dõi sát trong vài giờ, đặc biệt nếu cảm thấy hồi hộp, đau ngực, khó thở hoặc choáng váng. Quan trọng không kém là phải tìm ngay nguyên nhân gây giật: đó là dấu hiệu rò điện trong nhà và lần sau có thể nghiêm trọng hơn. Hãy ngắt nhánh nghi ngờ và kiểm tra hệ thống điện.
Đó là dấu hiệu rò điện ra vỏ thiết bị kết hợp với tiếp địa không đạt hoặc không có. Khi tiếp địa tốt, dòng rò sẽ đi xuống đất và thiết bị chống rò cắt mạch ngay; khi không có tiếp địa, cơ thể người trở thành đường dẫn thay thế. Cần kiểm tra cả thiết bị lẫn hệ tiếp địa, không nên tiếp tục sử dụng khi chưa xử lý.
Trẻ em nhạy cảm hơn do khối lượng cơ thể nhỏ và da mỏng, nên cùng một dòng điện gây hậu quả nặng hơn. Ngoài ra trẻ hay bị bỏng miệng do ngậm phải dây điện hoặc đầu cắm. Mọi trường hợp trẻ bị điện giật đều phải đưa tới cơ sở y tế, kể cả khi trẻ có vẻ bình thường sau đó.
Nên có sẵn: đèn pin hoặc đèn sạc dự phòng để thao tác khi mất điện, một đôi găng tay cao su khô, một thanh gỗ hoặc nhựa khô đủ dài để tại khu vực gần tủ điện, và số điện thoại cấp cứu dán ở nơi dễ thấy. Quan trọng nhất là mọi người trong nhà đều biết vị trí tủ điện và cách gạt aptomat tổng.
Không nên nếu bạn không có chuyên môn. Rò điện thường liên quan tới cách điện xuống cấp hoặc lỗi tiếp địa, cần dụng cụ đo để xác định chính xác. Việc an toàn bạn nên làm là ngắt nhánh nghi ngờ, ngưng sử dụng thiết bị liên quan và gọi thợ điện có chuyên môn tới kiểm tra.
Kiểm tra định kỳ nên làm ít nhất mỗi năm một lần, và bắt buộc sau ngập lụt, sau sửa chữa lớn hoặc khi lắp thêm thiết bị công suất lớn. Nội dung kiểm tra không cần phức tạp nhưng phải đủ các điểm trọng yếu.
Việc đầu tiên là thử nút kiểm tra trên thiết bị chống rò: nhấn nút thử, thiết bị phải cắt ngay. Nếu không cắt, thiết bị đã hỏng và phải thay, vì bạn đang sống với một lớp bảo vệ chỉ tồn tại trên danh nghĩa. Nhiều gia đình lắp thiết bị chống rò rồi không bao giờ thử lại trong nhiều năm.
Tiếp theo là kiểm tra nhiệt độ đầu cực trong tủ điện sau khi đã ngắt điện, quan sát dấu hiệu ngả màu hay chảy nhựa, siết lại các đầu cực lỏng. Kiểm tra ổ cắm và công tắc có bị nứt, lỏng hay ấm bất thường. Với nhà cũ, nên kiểm tra thêm tình trạng cách điện của tuyến dây và cân nhắc thay các đoạn đã lão hóa. Khi thay mới, ưu tiên thiết bị đóng cắt có nguồn gốc rõ ràng như nhóm aptomat MCB Schneider thay vì hàng không nhãn mác.
Toàn bộ quy trình sơ cứu điện giật xoay quanh một nguyên tắc duy nhất: ngắt nguồn trước, tiếp cận sau. Mọi sai lầm nghiêm trọng trong thực tế đều bắt nguồn từ việc đảo ngược thứ tự này. Hãy ghi nhớ trình tự ngắt nguồn, gọi cấp cứu, tách nạn nhân bằng vật cách điện nếu cần, kiểm tra hô hấp và đưa đi khám kể cả khi nạn nhân đã tỉnh.
Nhưng tốt hơn mọi kỹ năng sơ cứu vẫn là một hệ thống điện được thiết kế đúng: có thiết bị chống rò, có tiếp địa, dùng thiết bị đóng cắt và dây dẫn đạt chuẩn, được kiểm tra định kỳ. Nếu cần khảo sát an toàn điện cho gia đình, kiểm tra hệ tiếp địa hoặc bổ sung thiết bị bảo vệ cho các khu vực ẩm ướt, đội kỹ thuật Hoàng Phát Lighting sẵn sàng hỗ trợ theo hiện trạng công trình, bao gồm cả nhóm aptomat MCCB cho tủ tổng và đèn chống ẩm chống thấm cho khu vực ẩm ướt.
Nội dung trên mang tính hướng dẫn chung về an toàn điện và sơ cứu ban đầu, không thay thế cho đào tạo sơ cấp cứu chính quy hay tư vấn y tế. Trong mọi tình huống tai nạn điện, hãy gọi cấp cứu 115 sớm nhất có thể.
Nguồn gốc: Hoàng Phát Lighting
